ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು USSR ನ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಸಂವಿಧಾನವು 1950 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸರ್ಕಾರವು 1976 ರಲ್ಲಿ 42 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿತು.
ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಸ್ವರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಈ ಕ್ರಮದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಮಿತಿಯು ನಾಗರಿಕರ 10 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಿಧಿ 51 (ಎ) ಅನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಘೋಷಣೆಯ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 29 (1) ರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ: ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಧ್ಯಾಯ IV (A) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಟಿಕಲ್ 51(A) ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ 11 ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 10 ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು 86 ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ 11 ನೇ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ 11 ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು:
1. ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ಸಂವಿಧಾನದ ಎಲ್ಲಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತು, ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ.
2. ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದಾತ್ತ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕರ್ತವ್ಯ – ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವು ಅಹಿಂಸೆ, ಸ್ವಯಂ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿಯ ಮಾರ್ಗದ ಉದಾತ್ತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕರು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು.
3. ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಭಾರತವು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ರಾಜಿಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಏಕತೆ ಅಖಂಡವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಾಗರಿಕರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
4. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕರ್ತವ್ಯ – ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ಭೂಕಂಪ, ಪ್ರವಾಹ, ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಬೇಕು.
5. ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಭಾರತವು ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
6. ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಭಾರತವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ನಂಬಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
7. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ತನ್ನ ಕಾಡುಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸಲು ಸಹ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಾವು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ನಾವು ನಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಬಳಸಬೇಕು.
8. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಈ ಕರ್ತವ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಸರಿಯಾದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ನಾವು ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಮುಂದೆ, ನಾವು ಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
9. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
10. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ದೇಶವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ನಾವು ಮೊದಲು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬೇಕು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು.
11. 6-14 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ – ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯವು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು 6 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗುವಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕರ್ತವ್ಯವು ಸಂವಿಧಾನದ 21 (ಎ) ವಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.
